Data: 1.01.2026

Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server

Spis treści

• Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server
  • Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server
  • Czym jest funkcja użytkownika w SQL Server
  • Rodzaje funkcji użytkownika w SQL Server
  • Składnia i tworzenie funkcji skalarnej w SQL Server
  • Folder w SSMS przechowujący funkcje skalarne
  • Funkcja skalarna w SELECT – obliczanie ceny brutto
  • Funkcja skalarna w SELECT – obliczanie dni roboczych
  • Funkcja skalarna w klauzuli SELECT – obliczanie dni roboczych z wykluczeniem świąt
  • Wykorzystywanie skalarnych funkcji użytkownika w zapytaniach SQL
    • Funkcje skalarne w klauzuli SELECT
    • Funkcje skalarne w klauzulach WHERE oraz ORDER BY
    • Funkcje skalarne w klauzulach GROUP BY i HAVING
    • Funkcje skalarne w instrukcji CASE
  • Modyfikowanie i usuwanie własnych funkcji skalarnych
  • Wyzwania wydajnościowe funkcji skalarnych

W tym artykule wyjaśnię, jak pisać skalarne funkcje użytkownika (UDF) w SQL Server. Pokażę Ci przykłady własnych funkcji, za pomocą których usprawnisz pracę z danymi.

Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server

Skalarne funkcje użytkownika (ang. Scalar-valued Functions) to najprostszy typ funkcji, który dla wprowadzonych parametrów (lub bez nich) zwraca pojedynczą wartość określonego typu danych. Funkcja może zwracać np.

• liczbę (INT, DECIMAL)
• ciąg znaków (VARCHAR, CHAR)
• datę (DATE, DATETIME)

Funkcje skalarne działają podobnie do wbudowanych funkcji systemowych, takich jak UPPER(), LEN() czy ROUND(). Możesz ich używać w każdym miejscu zapytania SQL, gdzie oczekiwana jest pojedyncza wartość np.:

• na liście kolumn w instrukcji SELECT
• w warunkach filtrowania w klauzuli WHERE
• wewnątrz instrukcji CASE
• w definicjach kolumn obliczanych

Czym jest funkcja użytkownika w SQL Server

Funkcja użytkownika (User Defined Function) w SQL Server to obiekt bazy danych, który umożliwia zdefiniowanie własnej logiki obliczeniowej i jej wielokrotne wykorzystanie w zapytaniach SQL.

Funkcja może:

• przyjmować parametry wejściowe
• wykonywać określone operacje na danych
• zwracać wynik w postaci pojedynczej wartości (wartość skalarna) lub zestawu danych (tabela).

Dzięki temu te same obliczenia nie muszą być za każdym razem zapisywane od nowa w różnych miejscach kodu.

Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server pozwoli Ci uniknąć wielokrotnego kopiowania tych samych fragmentów kodu. Wewnątrz funkcji możesz zamknąć złożoną logikę biznesową lub skomplikowane obliczenia, a następnie wywoływać je w różnych miejscach zapytania.

Główne zapytania stają się krótsze i bardziej czytelne, gdyż skomplikowane operacje ukryte są pod jedną nazwą funkcji. Dodatkowo, takie podejście ułatwia utrzymanie bazy danych. Jeśli zajdzie potrzeba zmiany algorytmu, zmodyfikujesz go tylko w jednym miejscu (w funkcji), a zmiana będzie widoczna we wszystkich skryptach, które z tej funkcji korzystają.

Rodzaje funkcji użytkownika w SQL Server

Ze względu na rodzaj zwracanego wyniku funkcje użytkownika dzielimy na:

• funkcje skalarne – zwracają pojedynczą wartość zgodną z typem zdefiniowanym w klauzuli RETURNS
• funkcje tabelaryczne – w wyniku działania zwracają tabelę. Możemy ich używać bezpośrednio w klauzuli FROM.

Informacje na temat funkcji tabelarycznych znajdziesz w artykule Tworzenie funkcji tabelarycznych w SQL Server

Składnia i tworzenie funkcji skalarnej w SQL Server

Aby utworzyć funkcję skalarną musimy:

• określić typ zwracanych danych w klauzuli RETURNS
• podać w ciele funkcji pomiędzy BEGIN i END jakie obliczenia będą wykonywane
• zwrócić wynik za pomocą instrukcji RETURN

Przykład funkcji skalarnej, która oblicza cenę brutto

-- 1. Nazwa funkcji (razem ze schematem np. dbo)
CREATE FUNCTION [dbo].[ObliczBrutto]
(
    -- 2. Argument (Parametry wejściowe)
    -- Nazwa parametru | Typ danych
    @CenaNetto DECIMAL(10,2),
    @StawkaVat DECIMAL(4,2)
)
-- 3. Typ wyniku (co funkcja zwróci)
RETURNS DECIMAL(10,2)
AS
BEGIN
    -- 4. Logika (ciało funkcji)
    DECLARE @Wynik DECIMAL(10,2);

    SET @Wynik = @CenaNetto * (1 + @StawkaVat);

    -- 5. Wynik (zwracana przez funkcję wartość)
    RETURN @Wynik;
END
GO

Wyjaśnienie:

• CREATE FUNCTION dbo.ObliczBrutto – tworzymy funkcję w schemacie dbo i nadajemy jej nazwę „ObliczBrutto”. Podczas tworzenia funkcji nie musimy podawać schematu, ale przy wywoływaniu funkcji podanie schematu jest niezbędne.
• podajemy argumenty (parametry wejściowe) – „@CenaNetto” – to nazwa parametru, a „DECIMAL(10,2)” to typ danych. Znak małpy (@) umieszczony przed nazwą oznacza, że mamy do czynienia ze zmienną lokalną lub parametrem
• RETURNS DECIMAL(10,2) – określamy, jaki typ danych funkcja zwróci
• AS BEGIN ... END – definiuje ciało funkcji, w którym zawarta jest cała logika działania funkcji. Wewnątrz:
  • deklarujemy zmienną pomocniczą o nazwie „Wynik” (DECLARE @Wynik)
  • wykonujemy obliczenia i przypisujemy wynik obliczeń do zmiennej pomocniczej (SET)
  • za pomocą instrukcji RETURN zwracamy wartość wyliczeń jako wynik działania funkcji.

Folder w SSMS przechowujący funkcje skalarne

Funkcje skalarne widoczne są w SQL Server Management Studio w folderze Scalar-valued Functions:

Funkcja skalarna w SELECT – obliczanie ceny brutto

Aby wywołać funkcję skalarną w klauzuli SELECT wpisujemy nazwę funkcji oraz parametry. W przykładzie poniżej jako parametry podajemy wartość z kolumny Freight w tabeli Orders oraz „0.23” jako wartość podatku VAT. Funkcja przetwarza dane z każdego wiersza i wyświetla wynik w nowej kolumnie.

SELECT
    OrderID,
    CustomerID,
    Freight AS CenaNetto,
    -- Wywołanie funkcji
    dbo.ObliczBrutto(Freight, 0.23) AS FreightBrutto
FROM Orders;

Wynik zapytania:

Funkcja skalarna w SELECT – obliczanie dni roboczych

W poniższym przykładzie tworzymy funkcję, za pomocą której wyliczmy dni robocze od poniedziałku do piątku między dwiema datami.

CREATE FUNCTION dbo.DniRobocze
(
    @DataOd DATE,
    @DataDo DATE
)
RETURNS INT
AS
BEGIN
    DECLARE @Licznik INT = 0;

    -- zamieniamy daty jeśli ktoś poda odwrotnie
    IF @DataOd > @DataDo
    BEGIN
        DECLARE @Tmp DATE = @DataOd;
        SET @DataOd = @DataDo;
        SET @DataDo = @Tmp;
    END;

    WHILE @DataOd <= @DataDo
    BEGIN
        -- 1 = niedziela, 7 = sobota (przy domyślnym DATEFIRST)
        IF DATEPART(WEEKDAY, @DataOd) NOT IN (1, 7)
            SET @Licznik += 1;

        SET @DataOd = DATEADD(DAY, 1, @DataOd);
    END;

    RETURN @Licznik;
END;
GO

Wyjaśnienie funkcji:

• tworzymy w schemacie dbo funkcję o nazwie DniRobocze

• funkcja przyjmuje dwa parametry typu DATE – @DataOd – data początkowa i @DataDo – data końcowa

• funkcja zwraca wartość typu INT – liczbę dni roboczych

• zmienna @Licznik przechowuje liczbę dni roboczych. Początkowa wartość to 0

• w bloku

  IF @DataOd > @DataDo
      BEGIN
          DECLARE @Tmp DATE = @DataOd;
          SET @DataOd = @DataDo;
          SET @DataDo = @Tmp;
      END;

  funkcja sprawdza, czy użytkownik nie podał dat w złej kolejności. Jeśli @DataOd jest późniejsza niż @DataDo, daty są zamieniane miejscami za pomocą zmiennej tymczasowej @Tmp

• w bloku

  WHILE @DataOd <= @DataDo
      BEGIN
          -- 1 = niedziela, 7 = sobota (przy domyślnym DATEFIRST)
          IF DATEPART(WEEKDAY, @DataOd) NOT IN (1, 7)
              SET @Licznik += 1;
  
          SET @DataOd = DATEADD(DAY, 1, @DataOd);
      END;

  pętla sprawdza aktualną datę (@DataOd), ustala, czy data to dzień roboczy od poniedziałku do piątku. Jeśli data to dzień roboczy zwiększana jest wartość w zmiennej @Licznik. Pętla powtarza się dla każdego wiersza aż do daty w zmiennej @DataDo. Na końcu zawsze przesuwa datę o 1 dzień RETURN zwraca wynik znajdujący się w zmiennej @Licznik

Sprawdzenie działania funkcji:

SELECT dbo.DniRobocze('20260101','20260109')
--Wynik: 7

Funkcja skalarna w klauzuli SELECT – obliczanie dni roboczych z wykluczeniem świąt

W praktyce liczą się dni robocze – z pominięciem weekendów oraz świąt ustawowo wolnych od pracy. To szczególnie istotne przy wyliczaniu terminów realizacji, czasów obsługi zgłoszeń (SLA), harmonogramów projektów czy analiz kadrowych.

W poniższym przykładzie pokazuję, w jaki sposób wyliczyć dni robocze z pominięciem świąt oraz dni ustawowo wolnych od pracy. Funkcja przyjmuje zakres dat i zwraca liczbę dni roboczych, automatycznie pomijając soboty i niedziele oraz daty zapisane w tabeli ze świętami.

Zastosowanie osobnej tabeli na święta pozwala zarządzać kalendarzem – dodanie nowego dnia wolnego nie wymaga zmiany kodu funkcji, a jedynie uzupełnienia danych w tabeli świąt.

--Tworzenie tabeli ze świętami

CREATE TABLE dbo.Swieta
(
    DataSwieta DATE PRIMARY KEY,
    Opis NVARCHAR(100)
);

Uzupełnianie świąt w tabeli

INSERT INTO dbo.Swieta (DataSwieta, Opis)
VALUES
('2026-01-01', 'Nowy Rok'),
('2026-01-06', 'Trzech Króli');

CREATE FUNCTION dbo.DniRoboczePomSwieta
(
    @DataOd DATE,
    @DataDo DATE
)
RETURNS INT
AS
BEGIN
    DECLARE @Licznik INT = 0;

    -- zamiana dat jeśli zostaną podane odwrotnie
    IF @DataOd > @DataDo
    BEGIN
        DECLARE @Tmp DATE = @DataOd;
        SET @DataOd = @DataDo;
        SET @DataDo = @Tmp;
    END;

    WHILE @DataOd <= @DataDo
    BEGIN
        -- pon–pt
        IF DATEPART(WEEKDAY, @DataOd) NOT IN (1, 7)
           AND NOT EXISTS (
                SELECT *
                FROM dbo.Swieta s
                WHERE s.DataSwieta = @DataOd
           )
        BEGIN
            SET @Licznik += 1;
        END;

        SET @DataOd = DATEADD(DAY, 1, @DataOd);
    END;

    RETURN @Licznik;
END;
GO

Wyjaśnienie przykładu:

• poleceniem CREATE TABLE tworzymy nową tabelę o nazwie „Swieta” w schemacie dbo

• poleceniem INSERT INTO wstawiamy do tabeli „Swieta” dwie daty

• tworzymy funkcję o nazwie DniRoboczePomSwieta w schemacie dbo

• funkcja przyjmuje dwa parametry typu DATE – @DataOd – data początkowa i @DataDo – data końcowa

• funkcja zwraca wartość typu INT – liczbę dni roboczych

• zmienna @Licznik przechowuje liczbę dni roboczych. Początkowa wartość to 0

• w bloku

  IF @DataOd > @DataDo
      BEGIN
          DECLARE @Tmp DATE = @DataOd;
          SET @DataOd = @DataDo;
          SET @DataDo = @Tmp;
      END;

  funkcja sprawdza, czy użytkownik nie podał dat w złej kolejności. Jeśli @DataOd jest późniejsza niż @DataDo, daty są zamieniane miejscami za pomocą zmiennej tymczasowej @Tmp

• w bloku

  WHILE @DataOd <= @DataDo
      BEGIN
          -- pon–pt
          IF DATEPART(WEEKDAY, @DataOd) NOT IN (1, 7)
             AND NOT EXISTS (
                  SELECT *
                  FROM dbo.Swieta s
                  WHERE s.DataSwieta = @DataOd
             )
          BEGIN
              SET @Licznik += 1;
          END;
  
          SET @DataOd = DATEADD(DAY, 1, @DataOd);
      END;

  pętla WHILE

  • przechodzi dzień po dniu przez wskazany zakres dat i działa tak długo, jak długo zmienna @DataOd jest mniejsza lub równa @DataDo
  • dla każdej kolejnej daty sprawdza, czy dany dzień przypada od poniedziałku do piątku oraz czy nie występuje w tabeli Swieta jako dzień świąteczny. Jeśli obydwa warunki są spełnione, zwiększana jest wartość licznika zmiennej @Licznik, co oznacza zliczenie dnia roboczego.
  • na końcu każdej iteracji pętli data początkowa jest przesuwana o jeden dzień do przodu za pomocą funkcji DATEADD(), co pozwala pętli przejść do sprawdzenia kolejnego dnia

Wykorzystywanie skalarnych funkcji użytkownika w zapytaniach SQL

Funkcje skalarne możemy stosować m.in. w klauzulach SELECT, WHERE, ORDER BY, GROUP BY, HAVING, JOIN, a także wewnątrz wyrażeń CASE i definicji kolumn obliczeniowych.

Poniżej przykładowa funkcja oraz jej wykorzystanie w klauzulach SQL

W przykładzie tworzymy funkcję, która przelicza cenę netto na cenę brutto przy założeniu 23-procentowej stawki VAT.

CREATE FUNCTION dbo.CalculateGrossPrice (@NetPrice MONEY)
RETURNS MONEY
AS
BEGIN
    -- Zwracamy cenę powiększoną o 23% VAT
    RETURN ISNULL(@NetPrice, 0) * 1.23
END;
GO

Funkcja przyjmuje jeden argument o nazwie @NetPrice typu MONEY i zwraca pojedynczą wartość typu MONEY, która stanowi finalną cenę brutto.

Operacje wewnątrz bloku BEGIN ... END:

• ISNULL(@NetPrice, 0) – jeśli ktoś przekaże do funkcji wartość pustą (NULL), funkcja zamieni ją na 0. Zapobiega to błędom w obliczeniach (wynikiem mnożenia NULL przez cokolwiek zawsze byłby NULL)
• mnożenie przez 1.23 – funkcja mnoży wartość netto przez 1,23, co matematycznie odpowiada powiększeniu wartości netto o 23%

Funkcje skalarne w klauzuli SELECT

W zapytaniu pobieramy nazwy produktów oraz ich ceny netto. Następnie za pomocą funkcji użytkownika o nazwie dbo.CalculateGrossPrice zwracamy odpowiadające im ceny brutto.

SELECT
    ProductName,
    UnitPrice AS Netto,
    dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) AS Brutto
FROM Products;

Wynik zapytania:

Funkcje skalarne w klauzulach WHERE oraz ORDER BY

W zapytaniu:

• filtrujemy rekordy na podstawie wyniku funkcji dbo.CalculateGrossPrice – szukamy produktów, których cena brutto przekracza 50
• sortujemy wyniki według wartości zwróconej przez funkcję dbo.CalculateGrossPrice

SELECT ProductName, UnitPrice AS Netto,
      dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) AS Brutto
FROM Products
WHERE dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) > 50
ORDER BY dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice);

Wynik:

Funkcje skalarne w klauzulach GROUP BY i HAVING

W przykładzie:

• grupujemy dane według wartości zwróconej przez funkcję dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice)
• filtrujemy grupy na podstawie wyniku funkcji – wyświetlamy tylko te grupy cenowe, gdzie cena brutto jest większa niż 30

SELECT
    dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) AS GrossPrice,
    COUNT(*) AS ProductCount
FROM Products
GROUP BY dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice)
HAVING dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) > 30;

Wynik:

Funkcje skalarne w instrukcji CASE

W przykładzie:

• używamy funkcji dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice), aby najpierw obliczyć cenę z podatkiem
• tworzymy kategorie produktów „Tani”, „Standard”, „Premium” na podstawie ceny brutto

SELECT
    ProductName,
    UnitPrice AS Netto,
    dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) AS Brutto,
    CASE
        WHEN dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) < 20 THEN 'Tani'
        WHEN dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) <=100 THEN 'Standard'
        WHEN dbo.CalculateGrossPrice(UnitPrice) > 100 THEN 'Premium'
        ELSE 'Do wyceny'
    END AS SegmentCenowy
FROM Products;

Wynik:

W powyższym przykładzie funkcja dbo.fn_CalculateGrossPrice zostanie wykonana wielokrotnie dla każdego wiersza – raz w kolumnie Brutto i po jednym razie dla każdego warunku WHEN, w którym występuje. Może to wpłynąć negatywnie na wydajność zapytania.

Aby zoptymalizować zapytanie i uniknąć wielokrotnego wywoływania tej samej funkcji dla jednego wiersza, możemy użyć operatora CROSS APPLY

SELECT
    p.ProductName,
    p.UnitPrice AS Netto,
    ca.Brutto,
    CASE
        WHEN ca.Brutto < 20 THEN 'Tani'
        WHEN ca.Brutto <= 100 THEN 'Standard'
        WHEN ca.Brutto > 100 THEN 'Premium'
        ELSE 'Do wyceny'
    END AS SegmentCenowy
FROM Products p
CROSS APPLY (
    SELECT dbo.CalculateGrossPrice(p.UnitPrice) AS Brutto
) ca;

Modyfikowanie i usuwanie własnych funkcji skalarnych

Aby zmodyfikować skalarną funkcję użytkownika możemy użyć polecenia ALTER FUNCTION

W przykładzie zmieniamy stawkę podatku z 23% na 8% oraz dodajemy zaokrąglanie wyniku do dwóch miejsc po przecinku.

ALTER FUNCTION dbo.CalculateGrossPrice
(
    @NetPrice MONEY
)
RETURNS MONEY
AS
BEGIN
    -- Cena powiększona o 8% VAT i zaokrąglona do 2 miejsc po przecinku
    RETURN ROUND(ISNULL(@NetPrice, 0) * 1.08, 2)
END;
GO

Aby usunąć funkcję używamy polecenia DROP FUNCTION

Jeśli funkcja nie jest już wykorzystywana przez inne obiekty bazy danych, można ją usunąć

DROP FUNCTION dbo.CalculateGrossPrice;
GO

Wyzwania wydajnościowe funkcji skalarnych

Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server umożliwia porządkowanie logiki biznesowej kodu i poprawę czytelności zapytań. Używanie skalarnych funkcji może jednak wiązać się z problemami wydajnościowymi gdyż:

• Funkcje skalarne są wykonywane w trybie wiersz po wierszu, co powoduje wielokrotne wywołania tej samej logiki i znacząco wydłuża czas wykonania zapytań
• Logika zawarta w skalarnej UDF jest w dużej mierze niewidoczna dla optymalizatora zapytań, co ogranicza jego zdolność do tworzenia efektywnych planów wykonania
• Zapytania korzystające ze skalarnych UDF często nie mogą być wykonywane równolegle, co prowadzi do braku możliwości wykorzystania dostępnych zasobów sprzętowych
• Zastosowanie funkcji skalarnej w klauzulach SELECT, WHERE lub JOIN może uniemożliwić efektywne użycie indeksów
• Koszt wykonania skalarnej UDF nie jest jednoznacznie widoczny w planach zapytań, co utrudnia analizę i diagnozowanie problemów wydajnościowych

W wielu przypadkach lepszym rozwiązaniem może być użycie wyrażeń inline lub funkcji tabelarycznych inline.

Tworzenie funkcji skalarnych (UDF) w SQL Server to ważny element pracy z bazami danych. W praktyce warto łączyć je ze świadomym podejściem do wydajności i analizy planów wykonania zapytań.

Jeśli chcesz pójść dalej w pracy z SQL Server i przećwiczyć omawiane zagadnienia w uporządkowanej formie, możesz skorzystać z kursu SQL Server – poziom zaawansowany, na którym prezentujemy funkcje użytkownika w szerszym kontekście.

Paula Gajewska
Programistka Python, SQL

Udostępnij wpis: