bramki logiczne notacja BPMN
Procesy biznesowe

BPMN bramki logiczne

Poznaj bramki logiczne, za pomocą których możesz rozgałęziać procesy w notacji BPMN.

Do rysowania procesów przedstawionych w artykule używam programu MS Visio.

Bramki logiczne w notacji BPMN służą do zaprezentowania, jakimi ścieżkami proces może się wykonać.

Oznaczamy je symbolem rombu.

W notacji BPMN możemy używać następujących bramek:

  • wykluczająca sterowana danymi (ze znacznikiem lub bez znacznika)
  • wykluczająca sterowana zdarzeniami
  • wykluczająca sterowana zdarzeniami (wystąpienie)
  • równoległa
  • równoległa sterowana zdarzeniami (wystąpienie)
  • niewykluczająca
  • złożona

Żeton

Zrozumienie przepływu procesu i funkcjonowania bramek ułatwia nam pojęcie żetonu.

Żeton powstaje w momencie, gdy jest wyzwolone zdarzenie początkowe i rozpoczyna się proces. Wychodząc ze zdarzenia początkowego żeton płynie po strzałce przepływu procesu i aktywuje poszczególne elementy procesu. Gdy dotrze do końca procesu (do zdarzenia końcowego) ulega zniszczeniu, a dana instancja procesu się kończy.

Bramka wykluczająca sterowana danymi

W angielskiej wersji: Exclusive Gateway, XOR – Exclusive OR.

Bramkę tę możemy oznaczać za pomocą symbolu pustego rombu Bramka wykluczająca sterowana danymi bez znacznika

lub rombu ze znakiem X. Bramka wykluczająca sterowana danymi ze znacznikiem

Nie ma znaczenia, którego z symboli użyjemy. Ważna jest natomiast konsekwencja. Jeżeli zdecydujemy się oznaczać bramkę wykluczającą sterowaną danymi za pomocą pustego rombu, powinniśmy ją w taki sposób oznaczać w ramach całego procesu. Nie należy w ramach jednego procesu raz używać bramki ze znacznikiem a raz bez znacznika, gdyż pogarsza to czytelność procesu.

Żeton, po dotarciu do bramki wykluczającej sterowanej danymi, może popłynąć dalej wyłącznie jedną ze ścieżek wychodzących z bramki.

Jest to bramka sterowana danymi. Dlatego decyzja, którą ścieżką żeton popłynie podejmowana jest na podstawie posiadanych danych.

Przykład 1 Bramka wykluczająca sterowana danymi

W przykładzie 1 mamy proces weryfikacji CV pod kątem formalnym. Zdarzeniem początkowym jest wpłynięcie CV. W pierwszym zadaniu procesu (Analiza CV) weryfikujemy, czy CV spełnia wymagania formalne. W wyniku sprawdzenia otrzymujemy informację (dane), że CV spełnia lub nie wymagania. Mając te dane poprowadzimy proces jedną z dwóch ścieżek:

  • jeśli CV spełnia wymagania, proces poprowadzony zostanie ścieżką oznaczoną „tak” do zadania „Przekazanie CV do dalszego etapu rekrutacji”
  • jeśli CV nie spełnia wymagań, proces poprowadzony zostanie ścieżką oznaczoną „nie” do zadania „Odrzucenie CV”

Proces może rozgałęziać się na bramce na dwie lub więcej ścieżek. Niezależnie od liczby ścieżek, w przypadku bramki wykluczającej, proces może się kontynuować tylko jedną z nich.

Bezpośrednio za bramką mogą być zadania, a następnie zdarzenie końcowe tak jak w przykładzie pierwszym. Możemy też użyć bramki zamykającej tak jak w przykładzie drugim.

Przykład 2 W przykładzie 2 używamy bramki zamykającej i dopiero po niej rysujemy zdarzenie końcowe.

Bramka wykluczająca sterowana danymi przykład 2

Bramka to miejsce, w którym rozgałęziamy proces na podstawie posiadanych danych. Nie jest miejscem procesu, w którym analizujemy dane i podejmujemy decyzję. Analiza i podjęcie decyzji następuje w zadaniu poprzedzającym bramkę.

Przykład 3

Jedna ze ścieżek może być domyślna. Ścieżkę domyślną przekreślamy. Jest ona realizowana, jeśli nie został spełniony warunek żadnej z pozostałych ścieżek.

Bramka wykluczająca sterowana danymi przykład 3

W przykładzie 3:

  • proces rozpoczyna się zdarzeniem początkowym „Wpłynięcie wniosku kredytowego”
  • pierwszy krok procesu to zadanie „Analiza wniosku”, w którym sprawdzamy, czy wniosek jest poprawny i czy wnioskowana kwota kredytu przekracza 100 tys. złotych. W zależności od informacji, które posiadamy, proces popłynie dalej jedną z następujących ścieżek:
    • jeśli wniosek jest poprawny i wnioskowana kwota kredytu przekracza 100 tys. złotych, żeton płynie ścieżką do zadania „Przekazanie do akceptacji dyrektora”
    • jeśli wniosek jest błędny, żeton płynie ścieżką do zadania „Odrzucenie wniosku”
    • jeśli żaden z powyższych warunków nie jest prawdziwy, żeton płynie domyślną ścieżką do zadania „Przekazanie do procesowania”

Bramka wykluczająca sterowana zdarzeniami

W angielskiej wersji: Exclusive Event-based gateway.

Bramka wykluczająca sterowana zdarzeniami to miejsce, w którym rozgałęziamy proces na podstawie zdarzenia, które wystąpiło. Proces może kontynuować się tylko jedną ze ścieżek. Zdarzenie, które wystąpiło określa ścieżkę, którą proces będzie się kontynuował.

Przykład 4

Bramka wykluczająca sterowana zdarzeniami przykład 1

W przykładzie 4:

  • proces rozpoczyna się zdarzeniem początkowym „Wpłynięcie wniosku kredytowego”
  • pierwszy krok procesu to zadanie „Prośba o uzupełnienie wniosku kredytowego”, którą wysyłamy do klienta. Sposób kontynuacji procesu zależy od tego, które ze zdarzeń wystąpi: odesłanie przez klienta uzupełnionego wniosku lub upłynięcie terminu, w którym wniosek powinien zostać uzupełniony
    • jeśli klient odeśle uzupełniony wniosek (wyzwalacz zdarzenia: komunikat), żeton popłynie ścieżką do zadania „Udzielenie kredytu”
    • jeśli klient nie odeśle wniosku w terminie 14 dni (wyzwalacz zdarzenia: czasomierz), żeton płynie ścieżką do zadania „Odrzucenie wniosku”

Bramka wykluczająca sterowana zdarzeniami – wystąpienie

W angielskiej wersji: Exclusive Event-based gateway – instantiate a process.

Jest to bramka wykluczająca sterowana zdarzeniami, która rozpoczyna proces. Proces rozpoczyna się po wystąpieniu pierwszego ze zdarzeń. W zależności od tego, które ze zdarzeń wystąpi pierwsze, tą ścieżką popłynie żeton.

Przykład 5

Bramka wykluczająca sterowana zdarzeniami wystąpienie

W przykładzie 5: Proces rozpocznie się, jeśli wystąpi jedno z następujących zdarzeń:

  • wpłynięcie raportu z informacją o spadku wyników sprzedaży. Jeśli proces rozpocznie się od tego zdarzenia, żeton popłynie ścieżką do zadania „Analiza raportu”
  • zakończenie się miesiąca. Jeśli proces rozpocznie się od tego zdarzenia, żeton popłynie ścieżką do zadania „Organizacja spotkania zespołu”

Bramka równoległa

W angielskiej wersji: Parallel Gateway, AND.

Bramka równoległa oznacza, że wszystkie zadania muszą zostać wykonane, abyśmy mogli przejść do kolejnego kroku w procesie. Zadania mogą być wykonywane w tym samym czasie lub jedno po drugim. Kolejność wykonywania zadań nie ma tutaj znaczenia. Istotne jest tylko to, że każde z nich musi zostać ukończone, aby żeton mógł popłynąć dalej.

Przykład 6

Bramka równoległa przykład 1

W przykładzie 6 otrzymujemy wniosek kredytowy, weryfikujemy go i udzielamy kredytu. Po podjęciu pozytywnej decyzji kredytowej, generowane są trzy żetony i proces płynie trzema ścieżkami:

  • ścieżka 1: otwarcie rachunku kredytowego
  • ścieżka 2: przygotowanie umowy
  • ścieżka 3: przygotowanie harmonogramu spłat

Bramka łącząca „czeka” aż trafią do niej wszystkie żetony. Do kolejnego kroku procesu tj. „Wysłanie dokumentów do klienta” możemy przejść dopiero wtedy, jak spłyną wszystkie żetony do bramki łączącej.

Bramka równoległa sterowana zdarzeniami wystąpienie

W angielskiej wersji: Parallel Event-based Gateway – instantiate a process.

Jest to bramka, która rozpoczyna proces. Proces się rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy wystąpią wszystkie zdarzenia.

Przykład 7

Bramka równoległa sterowana zdarzeniami wystąpienie

W przykładzie 7 proces rozpocznie się dopiero wtedy, gdy wpłynie poprawny wniosek klienta i wpłynie pozytywna ocena historii kredytowej klienta.

Bramka niewykluczająca (alternatywna)

W angielskiej wersji: Inclusive Gateway, OR.

W przypadku bramki niewykluczającej żeton może popłynąć jedną ścieżką lub kilkoma ścieżkami.

Przykład 8

Bramka niewykluczająca

W przykładzie 8 klient dokonuje rezerwacji.

  • proces rozpoczyna się zdarzeniem początkowym „Wpłynięcie rezerwacji”
  • w zadaniu „Sprawdzenie wybranych opcji” analizujemy, jakie opcje podczas rezerwacji klient wybrał. Żeton może popłynąć np.:
    • wszystkimi ścieżkami, jeśli klient zarezerwował pokój, wycieczki i samochód
    • ścieżką „Rezerwacja pokoju”, jeśli klient zarezerwował tylko pokój
    • ścieżkami „Rezerwacja pokoju” i „Wynajem samochodu”, jeśli klient zarezerwował pokój i samochód

Żeton popłynie każdą ze ścieżek, dla której warunek zostanie spełniony.

Bramka złożona

Bramkę złożoną oznaczamy następującym symbolem:

Bramka złożona

Jest ona używana do obsłużenia sytuacji, których nie można obsłużyć za pomocą innych bramek. Jest to rzadko używana bramka i nie wszystkie systemy do modelowania procesów ją obsługują.

Łukasz Adydan

Programista VBA
Udostępnij wpis: udostępnij Facebook udostępnij Linkedin udostępnij e-mail

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

    Podobne artykuły z kategorii: Procesy biznesowe

    Może Cię zainteresować